مرتضى راوندى

460

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

ارسطو بيش از دو هزار سال پيش از اين ، معتقد بوده است كه « امثال و حكم در حكم خوشه‌هاى حكمت باستانى است كه در پرتو ايجاز و درستى و صواب از خطر نابودى بر كنار مانده است . » دانشمندان مغرب زمين از اواخر سدهء گذشتهء ميلادى ، ضرب المثل‌ها را از لحاظ جامعه‌شناسى و زبانشناسى مورد تحقيق قرار دادند و براى اين رشته از علم و تحقيق اصطلاح نامأنوس « Paremiologie » را كه مىشود به فارسى « مثل‌شناسى » ناميد اختيار كردند . آقاى دكتر رضوانيان دربارهء امثال و حكم اثر پرارج مرحوم دهخدا چنين اظهارنظر نموده است : « اين جنگ بزرگ بخاطر بيست و پنج هزار امثال و حكم و گفتارها و ابيات حكمت‌آميزى كه دارد بلاترديد داراى اهميت تحقيقى بسيار است ، چيزى كه هست مؤلف بزرگوار مقدار زيادى از ابيات و نيز قطعات شعرى را كه گاهى به زبان عربى است در مجموعهء خود فراهم آورده است كه البته حاوى نكات اخلاقى و افكار بلند حكمتى و آموزشى است . ولى گاهى كاملا داراى جنبهء ضرب المثلى نيست و گاهى نيز ( مانند مجموعه‌هاى ديگرى كه در اين رشته موجود است ) مآخذ و منابع ارائه داده نشده است . و اين در صورتى است كه صاحبنظران و پژوهشگران فن در جمع‌آورى امثال و حكم همواره تأكيد كرده‌اند كه تنها هنگامى مىتوان به يك ضرب المثل در مطالعات مربوط به تاريخ و جامعه‌شناسى ارزش سنديت داد كه از شرايط كاربرد و استعمال آن در دوره‌اى كه بتوان تاريخ آن را به دقت مشخص كرد وقوف كافى داشته باشيم . » مؤلف براى جلوگيرى از حجم بيش از اندازهء مجموعهء خود به جمع‌آورى ضرب المثلهايى پرداخته است كه در بيشتر شهرستانها و استانهاى ايران رايج است ، ولى از ذكر امثال سائر در لهجه‌هاى محلى كه در ايالات مختلف ايران و فرانسه زبانزد مردم است خوددارى كرده است . كتاب داراى سه قسمت است با عناوين ذيل : قسمت اول : تحقيق در ساختمان ضرب المثلهاى فرانسوى و فارسى . اين قسمت مشتمل است بر چهار فصل دربارهء مباحث گوناگون و از آن جمله تعريف ضرب المثل و اصل و ريشه و تحولات ضرب المثلها و نيز در معنى ضرب المثل كه هميشه با حقيقت مطابقت دارد و انتقاد از پاره‌اى ضرب المثلها و جز آن . قسمت دوم : تحقيقات تطبيقى دربارهء پاره‌اى از مباحث مخصوصى در زمينهء ضرب المثلها .